Koçgiri İsyanı Nedir? Sebepleri ve Sonuçları

Koçgiri  İsyanı, Sevr Antlaşmasının 62, 63 ve 64. Maddelerine  dayanarak  Millî Mücadele  döneminde ortaya  çıkan 1921 tarihli ırkçı ve bölücü isyandır. Amacı bağımsız bir Kürt Devleti kurmaktır. 

 

62,  63 ve  64.  maddeleri  Kürtlerle  ilgili olan  Sevr  Antlaşması’na  göre,  Kürtler  nüfusça  çoğunluk  oldukları bölgeleri kanıtlamaları şartıyla Milletler Cemiyeti’ne  başvurabilecekler ve bu bölgelerde bağımsızlıklarını elde edebileceklerdir.

 

Koçgiri İsyanının ortaya çıkmasında etkili olan cemiyet, Kürt Teali Cemiyeti’dir. 

 

Kürt Teali Cemiyeti ve Koçgiri  Aşireti  önde gelenlerinin bu savaş  ortamında sözde  bağımsız bir Kürt  devleti  kurmak için şartların  oluştuğunu düşünmeleri, onları isyana iten temel nedendir. 

 

Ayrıca TBMM Hükümetinin bütün askeri gücüyle işgalci emperyalistlere karşı savaş verdiği bir dönemde ortaya çıkan Koçgiri İsyanı, işgalcilerin planlarının da bir  parçasıdır.

 

Bu isyanla milli mücadelenin zayıflatılması amaçlanmıştır. Nitekim Koçgiri Aşiretleri, Kürt Teali Cemiyeti vasıtasıyla İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiserliği ile irtibatlı olmuş ve onlardan destek almıştır. 

 

Koçgiri İsyanı devam ederken, Batı Cephesi’nde Yunanlılara karşı  Birinci İnönü  Savaşı başlamış, isyan İkinci İnönü  Savaşı sırasında  şiddetlenerek devam etmiştir. 

 

Koçgiri denilen bölge, Zara  ve  Divriği  merkez  olmak üzere bugünkü Sivas ve Erzincan yörelerinin bir kısmını kapsamaktadır. 

 

Koçgiri İsyanı, Mart 1921’de isyancıların İmranlı’yı kuşatmasıyla başlamıştır. Burada birçok subay ve asker öldürülmüş, 100’e yakın asker esir alınmış ve kasabaya sözde Kürdistan bayrağı asılmıştır. 

 

Bunun üzerine Ankara Hükümeti, 10 Mart 1921’de Elazığ, Erzincan ve Sivas’ın Divriği, Zara kazalarında sıkıyönetim ilan etmiş ve Merkez Ordusu Komutanı Nurettin Paşa’yı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir. 

 

Merkez ordusunun sert müdahalesi üzerine isyanın önderi konumundaki Koçgiri Aşireti reisi Alişan ve yanındakler teslim olmuş ve Koçgiri ayaklanması bastırılmıştır. 

 

TBMM Hükümeti Koçgiri İsyanı’nı bastırmak için sadece askerî harekat yapmamıştır. Aynı zamanda siyasi yönden de isyanı bastıracak adımlar atmıştır.

 

Bu dönemde Meço, Diyap Ağa, Ahmet Ramiz ve Hasan Hayri Bey  gibi  Dersim  ileri  gelenleri  Mustafa  Kemal  Paşa’nın  milletvekilliği önerisini  kabul  ederek meclise girmişler, böylece Kürtlerin topyekün bir şekilde ayrılıkçı hareket içinde yer almadığını göstermişlerdir.   

 

Ayrıca Koçgiri isyanı sebebiyle mağdur olanlara yardım için bir kanun çıkarılmıştır.

 

Kanun teklifinde isyan nedeniyle muhtelif mıntıkalarda iki bine yakın binanın harap olduğu, bu harap binalarda ve hadisenin cereyan ettiği mahallerde birçok halkın mal, eşya ve yiyeceksiz kaldığı belirtilerek bu ahaliye yardım edilmesi gerektiği belirtilmiştir. 

 

Bu teklifi yerinde bulan Meclis, çıkardığı 26 Şubat 1922 tarih ve 196 sayılı kanunla isyan nedeniyle zor duruma düşenlere askeriyeye ait zahireden verilecek tohumluk ve yemeklik bedeli olmak üzere Maliye bütçesinden 40 bin liranın tahsis edilmesine karar vermiştir. 

Yorum Gönderin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.