İdeoloji Nedir?

İdeolojinin Tanımı ve Genel Özellikleri

 

Tek bir tanıma sahip olmamakla birlikte günlük dilde ideoloji kelimesinin sıklıkla belli siyasal düşünce ve doktrinleri tanımlamak için kullanıldığı görülür. Örneğin; komünizm, liberalizm ya da muhafazakarlık. Bunların her biri birer ideoloji örneğidir.

 

Dolayısıyla ideolojiyi kısaca şöyle tanımlayabiliriz:

 

“İdeoloji, bir bireyin ya da grubun benimsediği; toplumu, siyasal ve ekonomik düzeni ondan kalkarak anlamlandırmaya çalıştığı fikirler bütünüdür.”

 

Bir ideolojinin taşıdığı genel özellikler şunlardır: 

 

  • İdeolojiler “normatif” yani “emredici” olma özelliğine sahiptir. Dolayısıyla ideolojiler sadece olanı değil, aynı zamanda ve özellikle de olması gerekeni belirterek insanları belirli amaçlar çerçevesinde yönlendirirler.

 

  • İdeolojiler genellikle katı ve dogmatiktir.

 

  • İdeolojiler bütünleştirici olmaktan ziyade ayrıştırıcı özelliklere sahiptirler.

 

  • İdeolojinin bir diğer önemli özelliği ise her ideolojinin, “ideoloji” kavramına kendi felsefesi ve ilkeleri doğrultusunda farklı bir anlam yüklemekte olduğudur. 

 

  • İdeoloji ile ilgili söylenmesi gereken bir diğer önemli nokta, klasik diye tanımlanan bütün ideolojilerin, hem ilk ortaya çıktıkları dönemde savundukları ilkelerle, sahip oldukları özelliklerden oluşan bir klasik boyutu olduğu, hem de bunların daha sonraki dönemlerde benimsemeye başladıkları yeni fikir ve ilkeleri içeren ve özellikle “neo, post ya da modern” gibi ön eklerle tanımlanan yeni versiyonlara sahip olduklarıdır.

Marksizm ve İdeoloji Kavramı

 

Karl Marx, Marksist ideoloji çerçevesinde, ideoloji kavramına genellikle olumsuz anlamlar yüklemiştir.

 

Karl Marx’a göre “ideoloji” işçi sınıfının sömürülmesinde kullanılan önemli bir araçtır. 

 

Bu anlayışa göre ideoloji, işçi sınıfının yanlış bilinçlenmesini sağlamaktadır.

 

Kapitalist toplumlarda hakim olan genel düşünce ve kanı sayesinde işçiler mevcut düzeni verili saymakta, böylece sömürüldüklerinin farkına varamamaktadır. 

 

Nitekim bir diğer Marksist düşünür Antonio Gramsci’ye göre ideolojinin önemi, kapitalist düzenin kendisini yıkıma götürecek bütün iç çelişkilerine rağmen yıkılmama nedenini açıklayabilmesinde yatar.

 

Ancak Gramsci, ideoloji kavramını salt olumsuz anlamda değerlendirmez.

 

Çünkü ona göre ideoloji aynı zamanda işçi sınıfına devrim sürecinde önemli bir güç sağlayabilme kapasitesine de sahiptir.  Bir işçi devriminin gerçekleşebilmesi için işçilerin kendi maddi koşullarından hareket eden bir ideoloji çerçevesinde birleşmeleri gerekir.