İdeoloji Nedir?

Her ideoloji, “ideoloji” kavramına kendi felsefesi ve ilkeleri doğrultusunda bir anlam yüklemiştir.

 

Fakat ideolojiyi genel olarak, toplumsal yaşamdaki farklı fikir, inanç ve değerleri meydana getiren maddi bir süreç olarak tanımlayabiliriz. İdeolojilerin en önemli nitelikleri, normatif yani emredici olmalarıdır. Dolayısıyla ideolojiler sadece olanı değil, aynı zamanda özellikle olması gerekeni belirterek insanları belirli amaçlara yönlendirirler. Bu anlamda ideolojiler katı ve dogmatiktir. Ayrıca, ideolojiler bütünleştiren olmaktan ziyade ayrıştıran özelliklere sahiptirler.

 

İdeoloji kavramına olumsuz anlamları genellikle Karl Marx yüklemiş, bu kavramı işçi sınıfının sömürülmesinden sorumlu tutmuştur. Karl Marx’a göre ideoloji, işçi sınıfını yanlış bilinçlendirerek, sömüren sınıfa işçi sınıfını istediği gibi sömürme imkanını yaratmıştır.

 

A.Gramsci’ye göre ise, ideolojinin önemi kapitalist düzenin kendisini yıkıma götürecek bütün iç çelişkilerine rağmen yıkılmama nedenini açıklayabilmesinde ve işçi sınıfına devrim sürecinde önemli bir güç sağlamasında yatar. Gramsci bir Marksist olmakla birlikte, Marx’ın altyapının üstyapıyı belirlediği yönündeki tezini terk etmiş ve bir üst yapı kurumu olan ideolojiye toplumsal hayatı belirleme rolü vermiştir.

 

Son olarak ideoloji ile ilgili söylenmesi gereken bir diğer önemli nokta, klasik diye tanımlanan bütün ideolojilerin, hem ilk ortaya çıktıkları dönemde savundukları ilkelerle sahip oldukları özelliklerden oluşan bir klasik boyutu vardır, hem de bunların daha sonraki dönemlerde benimsemeye başladıkları yeni fikir ve ilkeleri içeren ve özellikle neo, post ya da modern gibi ön eklerle tanımlanan yeni versiyonları vardır.