İktisat Tarihi

Ceteris Paribus Ne Demek?

Ceteris Paribus, iktisat biliminde sıklıkla kullanılan Latince kökenli bir kavram olup “diğer koşullar sabit tutulduğunda” demektir.

 

Diğer bir ifadeyle Ceteris Paribus, ekonomide iki değişken arasındaki ilişkinin zaman içindeki değişimi izlenirken, onlar arasındaki bir neden-sonuç ilişkisi kurulurken diğer değişkenlerin sabit tutulduğu varsayımına dayanır.

 

Ceteris Paribusun amacı, ekonomik modellemelerde ve gözlemlerde basitleştirme yapmaktır. Bu sayede, incelenmek istenen değişkenler diğer değişkenlerden bağımsız hale getirilir.

 

Ceteris Paribus varsayımıyla, diğer tüm değişkenlerin sabit tutulduğu durumda X değişkeninin Y değişkenini nasıl etkilediğine bakılır. Başka bir ifadeyle X ve Y değişkeni arasındaki nedensellik incelenir.

 

Örneğin “Da= f (Pa) ceteris paribus” formülüyle kastedilen, diğer değişkenler sabit tutulduğunda a malının talep edilen miktarının (Da), a malının fiyatı yani (Pa) tarafından belirlendiğidir. Kısaca bu formülde talebi belirleyen malın fiyatıdır.

 

Kavramı daha iyi anlaşılması açısından başka bir örnekle açıklayalım. Örneğin cep telefonuna olan talep, o telefonun özelliklerine, modeline, markasına, bütçesine ve diğer telefonların fiyatına vs. bağlıdır. Yani aslında talebin oluşmasında fiyat dışında birçok farklı değişken vardır.

 

Ancak eğer incelenmek istenen sadece cep telefonun fiyatı ve talebi arasındaki ilişkiyse; fiyat ve talep dışındaki değişkenler sabit tutularak analiz yapılmak işi kolaylaştırır. Çünkü bütün değişkenleri (-ki bu değişkenler çok fazla olabilir) içine alan bir analiz yapmak oldukça zordur.

 

Bu varsayıma dayanılarak yapılan analiz sonucunda cep telefonuna olan talebin fiyatta yaşanan artış sonucunda düştüğü gözlenmişse, bu gözlem ceteris paribus ifadesi eklenerek açıklanır. Böylece diğer değişkenlerin sabit tutularak bu sonuca varıldığı belirtilmiş olur.

 

Yani “Cep telefonu fiyatları artarken cep telefonuna olan talep düşer, ceteris paribus” denilmek suretiyle, bu analiz yapılırken yalnızca fiyat değişimindeki değişime bağlı olarak talepteki değişimin ele alındığı, tüketici zevklerinin, tercihlerinin, bütçelerinin sabit tutularak analize katılmadığı ifade edilir.

 

Ceteris Paribus, sadece arz-talep ilişkisini açıklamak için değil, başka pek çok ekonomik varsayım için, ekonomik değişkenler arasındaki neden sonuç ilişkisini açıklamak için kullanılabilir. Örneğin asgari ücretin işsizliği arttırdığı, para arzının enflasyonu azdırdığı gibi farklı ekonomik argümanlar ceteris paribus varsayımından hareketle ortaya konabilir.

 

Yani sadece iki değişkenin değişimi incelenir ve diğer değişkenler sabit tutulur. Ceteris Paribus varsayımı sonucunda çok gerçekçi olmayan sonuçlara varılsa da, ekonomist başlangıçta yapacağı bu varsayım sayesinde, daha sonra sık sık revize edeceği bilimsel araştırmasına teorik bir çerçeve sağlamış olur.

 

Ceteris Pairbus’dan bahsetmişken onun karşıtı diyebileceğimiz “mutatis mutandis” kavramında da bahsetmek gerekir. Mutadis Mutandis “gerekli değişikliklerin yapılması koşuluyla” demektir. Yani Ceteris Paribus’un aksine diğer değişkenleri sabit tutmaz, tüm değişkenlerin aynı anda değiştiğini gösterir.

 

Bu bağlamda mutatis mutandis, ceteris paribus gibi nedensellik ilişkisi üzerinde değil “korelasyon ilişkisi” üzerinde durur. Bu varsayımda X değişkeninin Y değişkenini nasıl etkilediği incelenirken a, b, c gibi diğer değişkenlerdeki değişimler de yok sayılmaz. Diğer bir ifadeyle X değişkeni Y değişkenindeki değişimin tek sorumlusu olarak görülmez. A, B ve C değişkenlerinin de Y üzerindeki etkisi dikkate alınır.

 

Bu bağlamda x ve y değişkenleri arasındaki ilişki nedensellik ilişkisine dayandırılamaz. Sadece aralarında bir korelasyon olduğu gözlemlenir ve her korelasyon bir nedensellik değildir.

 

Yine talep-fiyat ilişkisi üzerinden örneklendirecek olursak, bir malın fiyatındaki düşüş sonucunda talebinde yaşanan artış, talep-fiyat arasında her zaman bir nedensellik doğurmaz. Aralarında bir korelasyon vardır. Ancak talep sadece fiyatın değil, onunla birlikte veya ondan başka bir çok farklı değişkenin etkisi sonucunda değişmiş olabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu